top of page

Search Results

Search this site

3 results found with an empty search

  • GĂ«na am ci sĂ rti L’HĂŽpital

    Guillaume-François-Antoine Marquis de l'HĂŽpital, Marquis de Sainte-Mesme, Comte d'Entremont ak Seigneur d'Ouques-la-Chaise, ñu xamee ko ci Guillaume L'HĂŽpital, mingi judd ci atum 1661 ci Paris ci famiy soldaar bu am doole. Waaye, ak bĂ«gg-bĂ«ggu njabootam ak gis-gis bu tasaaroo ci noble ci France, dafa bĂ«ggoon lool math ci ndawam. Bi muy nekk soldaar, dafa daan def yĂ«fi noppalu ci tenteem, mu jĂ ng geometrie. Bernard de Fontenelle bind na ci moom ci kĂ ddu yu mu bind ci L’HĂŽpital : Ndaxte dañu wara nangu ni rĂ©ewu français, doonte dafa am jikko ju baax ni yeneen rĂ©ew yi, ba leegi mingi ci xeetu barbarism boobu, di xalaat ndax science yi, ñu jĂ«l ko ba ci benn poñ, mĂ«nul Ă nd ak noble, te ndax xam dara moo gĂ«na noble. ... Man ci sama bopp gis naa ñenn ci ñi Ă ndoon ak ñoom ci jamono jooju, ñu yĂ©emu lool ci ni nit ku dundu ni ñoom nekkoon kenn ci ñi gĂ«na mag ci wĂ llu math ci Europe. L'HĂŽpital dafa bĂ yyi larme bu français ndax daa am jafe-jafe gis, waaye dañu ni dafa bĂ«ggoon jĂ ng maths rek. Leegi mu am ñaar fukki at ak ñeent, mu dem ci Congregation de l'Oratoire ci circle Nicolas Malebranche (grupp buy dajaloo ngir waxtaan ak jĂ ppalante), fu ñu bari ci njiiti math ak gĂ«stukat yu mag ci Paris. Foofu la daje ak Johann Bernoulli, rakk bu ndaw bi gĂ«na bari fitna ci Jakob Bernoulli, moo jĂ ngal Leibniz bi muy ndaw, ñu jĂ ppoon ni boroom xam-xam la ci math. L'HĂŽpital mooy ndongo bi Bernoulli gĂ«noon bĂ«gg, yĂ ggul dara mu fay ko ngir mu jĂ ngal ko ci boppam. L’HĂŽpital dafa jox Christiaan Huygens ab pexe ci njĂ ngale mi Bernoulli jox ko te waxul ni bokkul ak moom. Xamnaa ni, amul benn firnde bu ko mĂ«na weddi, Huygens dafa jĂ pp ni L'HĂŽpital moo ko def. Bernoulli mer ci loolu, mu dakkal bataaxal bimu daan faral di bind ak L'HĂŽpital ci diiru jiroom benn weer, waaye mu dakkal noppam bi L'HĂŽpital laajee ko yeneen "gis-gis" ci benn retainer bu ñetti tĂ©emeeri livre (ak di yokk). Mu laaj tuteur bi mu may ko yelleefam ci ay njĂ ngaleem ak ay kĂ ddoom yu bees. Bernoulli tontu ci saasi ni du siiwalaat dara ci dundam su L’HĂŽpital bĂ«ggee. Ci li Bernoulli gis ak limu bind ci ay kĂ ddoom, L’HĂŽpital siiwal li nara nekk tĂ©ere calcul bu njĂ«kk bi: Analyse de infinite petits pour l’intelligence des lignes courbes (jĂ ngat yeneen mbir yu tuuti yu amul Ă pp ngir xam ko ba ci ay courbe). limit yu amul Ă pp: 1. May ñaari limu, yu seen diggante nekk limu tuuti lool, ñu mĂ«na jĂ«l (wala jĂ«fandikoo) ku nekk ci ñoom; wala (muy luy benn) ni limu yokk wala wàññi ci limu tuuti rek mĂ«n nañu ko jĂ ppee ni dafay des noonu. 2. May ñu jĂ ppee benn courbe ni limu ligne yu jub yu ndaw te amul Ă pp; wala (muy luy benn) muy polygon bu am limu wet yu bari te amul Ă pp, bu nekk ci ñoom tuuti lool, ñuy wane courbure bu courbe bi ci angle yi ñuy def seen biir. Doonte dañu ko joxee ci anam wu formeel ni ci tĂ©ere calcul yi ci jamono jii, ni ci pĂ cc 4.4 ci Calculus bu Stewart: Transcendentals yu njĂ«kk, biy leeral: ni sĂ rtu L'HĂŽpital (ñu wax ci tĂ©ere bi ni L'Hospital,) waxtaanam bu njĂ«kk bi ak iteration yu bees yi dañuy nuru ci gis-gis. Su L’HĂŽpital wax ci wuute yu ndaw yu amul Ă pp, loolu dafay nuru misaalu Ă pp. Xalaatal «ligne yu jub yu ndaw te amul Ă pp» dafay mĂ ndargaal xam-xam geometrik ci wuutale te mooy maamu sunu konsepti derivatif bi fi nekk leegi. Ci gĂ ttal, ni ci pĂ cc 4.4., theorem bi njĂ«kk ci L'HĂŽpital dafa wax ni mĂ«n nañu saafara jĂ«mm yu amul Ă pp suñu gisee tolluwaayu coppite ci fonction yi. Ñi Ă nd ak Johann Bernoulli neena ñu dañu ko forsewoon mu dĂ©ggal bĂ«gg-bĂ«ggu njiit yi. Doonte Bernoulli dafa njĂ«kka dĂ©ggoo ndax ñàkka am xaalis, dĂ©ggoo bi wĂ©y lu yĂ gg ba ci liggĂ©eyam bu baax ci Groningen. Bernoulli dafa wax ni tĂ©ere L'HĂŽpital "moo ko moom" ginaaw bi ndongoom ba woon gĂ©nnee Ă dduna. Ci jamano jooju, deru Bernoulli daa lĂ«ndĂ«m ginaaw bimu amee ay jafe-jafe yu bari ak rakkam bu mag bi. Ci jamono jooju, boroom doole yi dañu daan fay liggĂ©eykat yu am doole yu melni politikkat yi ak Ă ttekat yi, ñu bari dañu jĂ ppoon ni L'HĂŽpital xam-xam la ci wĂ llu math ci yelleefam. Benn ci mbir yi njĂ«kka am sikki-sakka ci njubteg liggĂ©eyu L'HĂŽpital mooy saafaraam ci jafe-jafe brachistochrone (Johann Bernoulli moo ko taxawal ci 1696, jafe-jafe bu jĂ«m ci courbe bi gĂ«na gaaw ci wĂ cci): Jafe-jafe bu bees bi ñu invite mathematicien yi ñu saafara: Suñu joxee ñaari poñ A ak B ci plan bu taxaw, ñu jox benn particule M yoonu AMB bi, wĂ cci ci suufu diisaayam, mu joge ci poñ A dem ci poñ B ci diir bu gĂ tt. Dañu jĂ pp ni tontub L’HĂŽpital ci laaj bi bokkul ak tontu boppam, amaana tontub jĂ ngalekat bi tudd Bernoulli ci boppam. Fi ñu mujjee mooy L’HĂŽpital mĂ«n na boole njĂ ngalem Johann Bernoulli, mu siiwal benn opus bu am solo ci wĂ llu calcul bi doon gaawa mĂ gg, loolu tax ñu bari mĂ«na am xam-xam. Waaye, liggĂ©eyam mĂ«nul Ă nd ak njubte ci wĂ llu njĂ ng, te mĂ«n nañu ni dafa yĂ qu xaalis bimu amoon ngir nekk ku siiw ci njĂ ng ci France ci fukk ak jurĂłom ñaareelu xarnu te amul gis-gis bu bees bu ay moroomam. References “Acta Eruditorum. 1696.”  Internet Archive , Lipsiae : Apud J. Grossium et J.F. Gletitschium, 1 Jan. 1696, archive.org/details/s1id13206630 . Katz, Victor J.  A History of Mathematics . 3rd ed., Pearson Education Limited, 2014. L’Hospital, Guillaume François Antoine De, and M. Varignon.  Analyse Des Infiniments Pettits, Pour l’intelligence Des Lignes Courbes . ALL-Éditions, 1988. O’Connor, J J, and E F Robertson. “Guillaume François Antoine Marquis de L’HĂŽpital.”  Maths History , University of St. Andrews School of Mathematics and Statistics, Dec. 2008, mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/De_LHopital/ . Stewart, James.  Calculus: Early Transcendentals . Vol. 8.

  • Bombay dafa wĂ cci

    Bombay Tilts Down, 2022, 13 simili 14 simili ci bouclage, jurĂłom ñaari chaine ak ñaari bande son yuy wuutale. Kamera CCTV moo ko filme ci benn barab ci tabax bu am 36 etaas ci diggu Mumbai. InstalaasioƋ bu rĂ«y bii ñu ngi ko ubbee ci 20 fewriye ci MusĂ©e d'Art Moderne ci "Wideo ginaaw wideo: MĂ©dia Critique yu CAMP." Vitrine bi, di mĂ ggal studio wideo bu Mumbai CAMP ak ñaar fukki at ci liggĂ©eyam, dina des ci gis-gis (ci 3 eelu etaas) ba 20 sulet. @bombaytiltsdown ; @stuartcomer ; @rattanamol ; @taboadanumberthree ; @bamboy_music ; CAMP Studio (Shaina Anand, Ashok Sukumaran, and Sanjay Bhangar)

  • Ndaje buy joxe xibaar bu dul dĂ«gg ci Cambridge–NYC, 2025

    Xibaar bu sell mĂ«n na jĂ ppale ci musiba yu metti yu mĂ«na xew ci Ă dduna bi. Ñaq ci wĂ llu joxe xibaar bu dul dĂ«gg (Sander van der Linden) mĂ«n na jĂ ppale askan wi mu tĂ«ye sañ-sañ bi ci anam wu ñuy doxalee ci anam wu gĂ«na woyof (ak jumtukaay yi ciy aju) nekk ci jafe-jafe. Noo ngi leen di sant Alan Jagolinzer ak ndaje bu mag biy joxe xibaar bu dul dĂ«gg.

bottom of page